VARİS

Toplar damarların genişlemesi olan varis en sık görülen hastalıklardan biridir. Amerika’da 50 yaş üzerinde nüfusun %50 sinde görülmektedir. Ülkemizde ise kesin bir rakam olmamakla bereber 10 milyonun üzerinde bir rakam olduğu tahmin edilmektedir. En sık bacaklarda
görülmektedir. Bu da iki bacak üzerinde duran insanın basınç ve toplam damar anatomisi ile ilgilidir.

Toplardamar Yapısı ve Anatomisi

Bacakta yüzeyel ve derin olmak üzere iki adet toplar damar sistemi vardır. Bir de bu iki sitemi birleştirici toplar damarlar vardır. Yüzeyel toplar damarlar aynı zaman da koroner bypass ameliyatlarında kullandığımız damardardan birisidir. Atardamarlardan farklı olarak toplar damarlarda kapaklar vardır. Bu kapaklar ayakta durduğumuzda ya da oturur haldeyken yerçekimi etkisi ile kanın aşağıda toplanmasını engellerler. Bu kapaklar aşağıdan yukarı açılırlar ama yukarıdan aşağıya doğru açılmazlar. Ayakta ya da otururken ayak bileğimizdeki toplar
damar basıncı yaklaşık olarak 100 mHg dır. Hareket ettiğmiz de ise kapaklarda bir problem yoksa bu basınç 0 – 10 mmHg ya kadar düşer. Eğer kapaklarda bir problem varsa kaçak dercesine göre basınç yüksek kalır bu da ilerleyen zamanla beraber damarlarda genişleme, yan dallarda belirginleşmelere neden olur ve varis olarak adlandırılır. Fizyopatolojik olarak varis oluşumu bu şekilde açıklanabilir.

Varis Hastalığının nedenleri nelerdir ?

Genetik

Varis hastalığının belkide en önemli ve değiştirelemez nedenini oluşturmaktadır. Bu nedenle anne ve baba da varis hastalığı varsa çocukarının varis olmasını beklemeden koruyucu tedaviye başlamaları önemlidir.

Hareketsizlik

Uzun süre ayakta kalarak ya da sabit olarak oturularak yapılan işlerde çalışan insanlar riskli grubu oluşturmaktadır. Atar damarlardan farklı olarak toplar damarlarda kapaklar vardır. Bu kapaklar ayakta durduğumuzda ya da oturur haldeyken yerçekimi etkisi ile kanın
aşagıda toplanmasını engellerler. Bu kapaklar aşağıdan yukarı açılırlar ama yukarıdan aşağıya açılmazlar. Ayakta ya da otururken ayak bileğimizdeki toplar damar basıncı yaklaşık olarak 100 mHg dır. Hareket ettiğmiz de ise kapaklarda bir problem yoksa bu basınç 0 – 10 mmHg ya kadar düşer. Eğer kapaklarda bir problem varsa kaçak dercesine göre basınç yüksek kalır bu da ilerleyen zamanla beraber damarlarda genişleme, yan dallarda belirginleşmelere neden olur ve varis olarak adlandırılır. Bu nedenle oturarak ya da ayakta çalışan populasyona varisi olsun ya da olmasın koruyucu varis çorabı kullanmasını mutlaka öneriyoruz. Bunun yanında derin toplar damarlarında yetersizlik olan kişilerin uzun seyahatlerde derin toplardamar pıhtılaşmalarını önlemeye yönelik otomobille seyahat ediyorlarsa 1 – 1,5 saatte bir mola vermeleri, uçak ya da otobus ile yolculuklarında koridor tarafı tercih edip yürümeleri, bol su içmeleri, fazla alkol tüketmemeleri gerekmektedir.

İlerliyen Yaş

İlerleyen yaş ile beraber gerek çalışma biçimimiz gerekse genetik, gebelik gibi diğer faktörlerin de araya girmesi ile 50 yaş üzerindeki populasyonun yarısında varis hastalığını görebiliyoruz. Cinsiyete baktığımızda kadınlar erkeklere göre 3 kat daha fazla risk altındadır.

Fazla Kilo, Obezite

Obezitenin direk olarak varis hastalığına neden olduğu saptanmamakla bereber fazla kiloya bağlı hareketsizlik ve buna bağlı olarak kapakların devamlı yüksek basınca maruz kalması, yine baldır kaslarının yeterince çalıştırılmaması ile kanın yukarıya doğru pompalanaması nedeniyle varisin ortaya çıkması kaçınılmaz olur.

Doğum Kontrol İlaçları

Doğum kontrol ilaçlarının ince kapiller damarların artışına neden olması dışında belki en önemli problemi derin toplardamar da yetersizliği olan hastalarda tromboza ( pıhtılaşma ) nede olmasıdır. Bunu derin toplardamar trombozu olarak adlandırıyoruz. Bunun da en önemli
komplikasyonu bu pıhtıların koparak akciğere gitmesi ( Akciğer embolisi ) ve ölüme kadar gidebilecek problem oluşturmasıdır.

Gebelik

Gebelikte gerek hormonal değişikliklere bağlı gerekse karın içerisinde büyüyen çocuğun toplar damar üzerine baskı yapması, buna bağlı basıncın artmasına bağlı olarak varisler belirgin olmaya başlar ya da artar. Burada yine önemli olan derin toplar damar kapaklarında yetersizlik olup olmamasıdır. Eğer derin toplardamarlarda bir yetersizlik varsa bu gebelerin doğum öncesi ve sonrasında yakında takip edilmeleri gerekmektedir.

Sıcak Hava, Kaplıca, Sauna, Güneşlenme, Kum banyosu

Sıcaklık ile ilgili olan bu faktörler direkt olarak varis oluşumuna neden olmazlar. Varisleri olan kişilerde ise belirgin olarak damar genişlemerinde bir artışa neden olurlar. Bunun nedeni de sıcak nedeniyle damarlarda genişleme olması ve mevcut olan kapak yetersizliklerinin
dercelerinin artmasıdır. Kaçak derecelerinin seviyesindeki yükselme basınç artışı ile mevcut varislerin çoğalması ya da yeni varis oluşumlarına neden olasıdır. Burada de yine derin toplardamarlarda yetersizlik varsa bu kişilerin derin ven pıhtılaşmaları yönünden yakından takip edilmeleri gerekmektedir.

Alkol

Alkol un varis oluşumuna neden olduğu saptanmamıştır. Ancak toplar damarlar üzerine genişletici etkisi ile kaçak dercesini arttırması, hareketsizliğe neden olması yüzünden de basınç artışına neden olarak mevcut varislerin çoğalmasına neden olur.

Sigara

Sigaranın atardamarlar üzerine olan etkileri bugün tamamen ortaya konsada varis oluşumuna neden olması saptanmamıştır. Ancak dolaylı yoldan olumsuz etkileri görülür. Varisler ilerleyen dönemlerde ciltte renk değişiklikleri ve sonrasında varis yaralarının oluşumuna neden olabilir.Yapılan çalışmalarda derin toplardamarlardaki yetersizlik bu değişiklilerin en önemli neden olsa da sigara içilmesi, kilolu olmak ve kısıtlanmış ayak bileği ile beraber azalmış baldır adelelerinin hareketleri diğer belirleyici etkenler olarak bulunmuştur. Sigara da 4000 toksik komponent bulunmuştur. Nikotin santral sinir sistemini uyararak katekolamin dediğimiz maddelerin salınımına yol açar. Bunlar da dokularda oksijen perfüzyonunun bozulmasına neden olur. Derin toplar damar yetersizliklerinin ileri döneminde görülen varis yaralarının açılmalarında kolaylaştırıcı bir rol oynamaları yanında iyileşmelerinde de gecikmeye neden olurlar. Ayrıca sigara trombositlerin birbirlerine yapışmasına ve kan kıvamında artışa neden olarak toplardamarlarda pıhtılaşmaya yani derin toplardamar
trombozlarına sebebiyet verir.

Bacak bacak üstüne atmak , Dar pantolon giymek

Bacak bacak üstüne atmak uzun süre hareketsiz olarak kalınmasına, bacağın aşağıya doğru sarkıtılması ayak bileğindeki toplardamar basıncının yüksek kalmasına ve altta kalan dizin o bölgedeki toplardamara basması nedeniyle akımda azalmaya bağlı yine basıcın yüksek kalmasına ve varis oluşumu ya da oluşan varislerin artışına neden olabilir.

Az Su İçmek

Suyun az içilmesine bağlı kanın şekilli elemanlarının relatif olarak artmasına yani kan kıvamının artışına neden olarak özellikle derin toplardamarında kaçak olan hastaların toplar damarlarında tıkanıklıklara neden olur. Bu nedenle uzun seyahatlerde, yaz aylarında, sauna, kaplıca gibi su kaybının yaşandığı yerlerde mutlaka fazla su tüketilmelidir.

ŞİKAYETLER

Ağrı ve Kramp

En sık görülen şikayet ve belirtilerden biri bacak ağrısıdır. Günün ilerliyen saatlerinde daha fazla görülür. Gece uykuda ise kramplar sıklıkla girer.

Şişme

Yüzeyel toplar damar yetersizliklerinde belli belirsiz olan bu şikayet özellikle derin toplardamar yetersizliklerinde daha fazla görülür. Sabah kalkıldığında yatarken basıncın düşük olması nedeniyle genellikle şişlik yoktur. İlerleyen saatlerle beraber ayakta ya da oturmaya bağlı kapak yetersizliği ve dercesine bağlı olarak bacak da ödem dediğimiz şişlikler görülür. Hastanın akşam satlerinde bacaklarını yorgunluk ve şişmeden dolayı yukarı kaldırma ihtiyacı hissederler. Kaşıntı :Nedeni toplardamar basıncının yüksekliği ve kanın göllenmesidir. Özellikle sıcak banyo sonrası kaşıntılar artabilir. Cildde kanamalara ve cilt kuruluklarına neden olabilir.

Ciltte Renk Değişiklikleri

Toplar damarlarda basınç artışı ve göllenmeye bağlı pigmentasyonlar görülür. Daha çok derin toplardamar yetmezliklerinde görülür. Yetmezliğin ilerlediğini ve bir sonraki aşamanın yani varis ülserleri olabileceğinin göstergesidir.

Varis Ülserleri

Bunlar yine derin toplardamar yetersizliğinin ilerlemesi sonucu oluşan yaralardır. Tedavideki amaç bu yaraların oluşmasını önlemeye yönelik olmalıdır. Yaralar açıldıktan sonra tedavi daha komplike ve zor bir hale gelir.

Flebit ve Tromboflebit

İleri derecede genişlemiş yüzeyel venlerde gelişir. İlaç tedavisi ile geçer ancak tekrarlayabilir. İlaç tedavisi sonrası operasyon ile sorun tamamen ortadan kalkar.

Varis ile Gelen Hastalara Ne Yapılmalı?

Muayenesini takiben hastadan venöz Doppler ultrasongrafi istenir. Doppler sonucunda yüzeyel damar çapları 5mm geçmiş mi ?, yüzeyel toplardamardaki kapak yetmezlik seviyeleri ve derecesi ne ?, derin toplar damarlarda yetmezlik var mı? , seviyeleri ve dereceleri ne ?,
birleştirici damarlarda kaçak var mı ? bunların cevapları bulunarak hangi tedavinin uygulanacağına karar verilir. Kaçak yüzeyel toplardamarda olduğunda, ya da sadece derin toplardamarda olduğunda tedaviler farklılıklar güstermektedir.

Koruyucu Tedavi

Varis hastalığına bağlı hastaya hangi tedavi uygulanırsa uygulansın, ya da hasta da varis teşhis edilmese bile risk faktörleri mevcutsa mutlaka koruyucu tedavi hakkında bilgilendirilmelidir.

  1. Varisi olmasa bile ayakta ya da oturarak bir işte çalışıyorsa koruyucu varis çorapları giymeli. Yüzeyel ya da derin toplardamar yetmezlikleri varsa yetmezlik dercesine göre basınçları daha yüksek ve seviyeleri değişken varis çorapları ( diz altı, dizüstü, kasığa kadar ya da kilotlu ) giyilmelidir.
  2. Oturarak ya da devamlı ayakta çalıiıyorsa saatte bir kalkıp yürümesi, kalkamıyorsa masa başında bacak ve ayak hareketleri yapması, zaman zaman masa altında bulunan çöp tenekesi üzerine bacaklarını koyması önerilir.
  3. Doğum kontrol ilacı kullanıyorsa kesilmesi önerilir.
  4. Seyahatlerde bol su tüketilmesi, sık mola verilerek hareket edilmesi, alkol alınmaması, uzun uçak yolculukarında koridor tarafı tercih edilerek hareket kolaylığı sağlanması önerilir.
  5. Sıcak banyo, sauna, kaplıca, güneşlenme ve kum banyolarından uzak kalmalı
  6. Kilo almamalı, varsa kilo vermesi önerilir.

Varis Tedavisi

Cerrahi olmayan yöntemler

Skleroterapi ve köpük tedavisi : Yüzeyel ve derin toplar damarlarda yetmezliği olmayan ancak yüzeyel toplar damar yan dallarında genişlemesi olan hastalara uygulanır. Küçük bir iğne ile damar içerisine köpürtülerek bir ilaç verilir. Bu ilaç sistemik dolaşıma geçmez. Damar duvarlarını birbirine yapıştırarak yok olmalarnı sağlar.

Epidermal Radioftrakans ya da Laser ablasyon

Skleroterapi sonrası kalan çok ince örümcek gibi olan damarların yok edilmesi için kullanılan yöntemdir.

Cerrahi yöntemler

Stripping

Ayak bileği ve kasık açılarak damarın sıyrılarak dışarı alınması işlemidir. Ağrılı ve iyileşme süresi uzun olan bir ameliyat tipidir. Günümüzde çok ender durumlarda yapılmaktadir.

Termal Ablasyon Yöntemleri

Son 10 yılda sıklıkla uygulanan yöntemdir.
Radiofrekans ya da Laser ile yüksek enerjili ısı uygulayarak damarları ortadan kaldıran operasyon tipidir.

Yapıştırıcılar

Bu ameliyat çeşitinde de damar duvarını yapıştıran maddeler kullanılarak damarın yok olmasını sağlayan yöntemdir.